ضرورت توافق با افغانستان بر سر رژیم آبی رودخانه هریرود

افغانستان و آب
آب بستر آبادانی ست و نخستین تمدن‌های مهم در کناره‌ها و امتداد رودهای بزرگی چون نیل، دجله و فرات، هیرمند و آمو شکل گرفتند. در این میان افغانستان هر چند در کمربند خشک و کم آب واقع شده

اما؛ وجود رشته کوه‌های پامیر و هندوکش کشور به یکی از کشورهای نادر در حوزه آب‌های فرامرزی جهان تبدیل کرده است. در این شرایط از آن جاییکه در مناطق خشک و نیمه خشک جهان آب از عوامل بنیادین و اصلی توسعه، امنیت و رفاه بشمار می‌رود و مقدار آب تجدید شونده افغانستان بر اساس گزارشها به 49.3 میلیارد مترمکعب کاهش یافته، در سالهای گذشته توجه به منابع آبی افغانستان افزون گشته است. لذا مسأله آب‌های فرامرزی تبدیل به دغدغه ملی کابل شده و مقامات این کشور با توجه به مفهوم "دیپلماسی آب" سیاست‌هایی را در مورد منابع داخلی و رودخانه‌ای مشترک پیگیری می‌کنند. در این شرایط از یک سو نقش منابع آب در افغانستان کاهش فقر، توسعه پایدار اقتصادی و اجتماعی، بهبود سطح زندگی افغانها، تهیة آب کافی به نسل‌های آینده مد نظر قرار گرفته و اهدافی چون بهبود وضعیت معیشتی نسل‌های کنون و آیندة افغان بوسیلة فراهم آوری، افزایش دسترسی به آب آشامیدنی، افزایش مصونیت غذایی خانواده‌ها، تقویت مصونیت‌ها در برابر تاثیرات خشکسالی ها و سیلاب‌ها، توسعه و ادارة پایدار منابع آب به اشتراک استفاده کنندگان آب، حفظ پایداری محیط زیست و.. را با کمک منابع داخلی و خارجی چون اتحادیه اروپا، بانک توسعه آسیایی، اداره کشاورزی سازمان ملل متحد، مؤسسه تکنیکی، اداره توسعه بین‌المللی ایالات متحده امریکا، دولت هندوستان و.. به پیش می‌برند.
در بعد دیگری افغانستان به دلیل کوهستانی بودن، منشأ رودهای مهمی از جمله هیرمند، هریرود، پنجاب و سند است که به کشورهای همسایه وارد می‌شوند. درواقع هر چند در گذشته با توجه به مشکلات سیاسی بسیار زیاد افغانستان برنامه‌های جدی برای کنترل آب‌های فرامرزی خود نداشته، اما در سال‌های اخیر مسئله بهره‌برداری از رودخانه‌های مرزی اهمیت زیادی پیدا کرده است. بنابراین دولت افغانستان اقدام به مطالعه و اجرای پروژه‌هایی برای ذخیره آب‌های از مرزها کرده و توجه جدیی به ساخت بندها و سدها بر روی رودخانه‌های داخلی و منطقه‌ای خود چون هریرود داشته است. در همین راستا اکنون نیز بسیاری هنوز در کابل بر این نظرند که هریرود رودی داخلی و افغانستانی است.

کابل و رودخانه هریرود
درواقع رود هریرود از ارتفاعات هندوکش افغانستان سرچشمه می‌گیرد و پس از طی ۶۵۰ کیلومتر در نزدیکی شهرستان تایباد به مرزهای افغانستان و ایران می‌رسد. در ایران پس از پیوستن چند رودخانه فصلی به آن تا تنگه ذوالفقار خط مرزی ایران و افغانستان به طول ۱۰۷ کیلومتر را تشکیل می‌دهد و سپس ۱۱۷ کیلومتر مرز مشترک ایران و ترکمنستان را تشکیل می‌دهد و در حوالی شهر تجن ترکمنستان فرو می‌رود. دراین‌بین رودخانه هریرود یکی از منابع اصلی آب ورودی به بخشهایی از مناطق شمال شرق ایران و جنوب ترکمنستان است و دو کشور کشورهای پایین دست رودخانه هریرود هستند.
اهمیت رودخانه هریرود به لحاظ و تأمین آب آشامیدنی مشهد و بخشی از نیازهای دشت سرخس مورد توجه است. با این حال تاریخچه توافقات ایران ترکمنستان بر سر هریرود به دوران شوروی باز می‌گردد و تعیین حق آبه ایران و روسیه در رودخانه‌های مرزی از جمله هریرود، در قرار داد ۱۹۲۱ (اسفند ۱۲۹۹) سهم دو کشور از آبهای سرحدی، مساوی اعلام شد و سپس در مهرماه ۱۳۷۰، بر سر چگونگی استفاده از آب رودخانه و نیز احداث سد دوستی سهم هر یک از استفاده از آب و انرژی سد به صورت مساوی تعیین شد. در مقابل عملاً بین ایران و افغانستان توافق نامه‌ای درباره تقسیم آب هریرود وجود ندارد. همین امر بر پیچیدگی و چالش حل سر رژیم آبی رودخانه هریرود می‌افزاید. گذشته از این نیز دولت افغانستان علاوه بر سدهای سلما و پاشدان، وعده ساخت دو سد دیگر بر روی هریرود را نیز داده تا بتواند بخش‌های دیگر آب‌های هریرود را مدیریت کند. سد یا بندهای دیگری قرار است طی کم‌تر از یک دهه آینده بر روی هریرود ساخته شوند. در این شرایط هر چند از نگاه کابل سد سلما تحول شگرفی در کشاورزی و تولید فرآورده‌های در این منطقه به وجود خواهد آورد و به چند دلیل نمی‌تواند به صورت جدی در تأمین آب سد دوستی مشکل ایجاد کندو به عبارتی سد سلما آب این رودخانه را بطور مداوم و پایدار مدیریت و توان مدیرتی سیستماتیک آب را دارد و فاصله زیادی در حدود 400 کیلومتر با سد دوستی دارد و تنها نزدیک به ۳۰ درصد از حق‌آبه جغرافیایی از این رودخانه، توسط افغانستان مدیریت شده و افغانستان هنوز از ۷۰ درصد دیگر سهم بهره نمی‌برد. اما بی گمان ساخت و تکمیل سدهایی دیگر بر روی هریرود یا سدهای پاشدان، کفگان و تیرپل، افغانستان ممکن است ۳۰ درصد دیگر از آب‌های حوزه هریرود نیز مدیریت شود و به ابعاد کاهش سهم ایران و ترکمنستان بیانجامد.

ضرورت‌هایی برای توافق با افغانستان بر سر هریرود
درواقع در دوره‌های گذشته دولتها در کابل تلاش کرده‌اند تا درخواست تعیین رژیم حقوقی برای هریرود را به آینده سپارند و یا گفتگوها در بخش سیاسی و امنیتی را با ایران نهایی کرده و بخش آب را مسکوت گذارند. در این حال باید توجه داشت که در حالی که ایران  تلاش کرده است که وضعیت رژیم حقوقی این رودخانه را مشخص کند و از نگاه تهران و بسیاری رودخانه هریرود یک رودخانه مشترک بین ایران، افغانستان و ترکمنستان است، هنوز برخی در افغانستان هریرود را داخلی می‌دانند. در مقابل در کنار این نیز در کنار انتقادهای تهران، مقامات کابل معتقدند چند رود از داخل ایران مانند «کشف رود» و «جام رود» به هریرود می‌ریزد و در بعضی از موارد ایران در بالا دست آب رود است و باید اقدام متقابلی در جهت مدیریت ورود سرشاخه‌های آب وارده به هریرود داشته باشد.
با این حال اکنون به نظر اراده محکم‌تری برای حل این چالش بین کابل و تهران فراهم شده است. درواقع همچنان که در گذشته رییس جمهور غنی گفته بود: "یکی از کارهای مهم موسی شفیق، نخست وزیر اسبق کشور معاهده میان افغانستان و ایران در مورد رودی هلمند بود که در زمان صدارت او منعقد شد و در همان زمان، به تصویب شورای ملی رسید و از طرف پادشاه توشیح شد." اکنون که مذاکرات افغانستان و ایران برای تدوین سند جامع همکاری دنبال می‌شود و از میان پنج کمیسیون مشترک همکاری میان دو کشور، کمیته‌های آب نقش مهمی دارد، مساله هریرود بسیار مهم است. در این شرایط توافق با افغانستان بر سر رژیم آبی رودخانه هریرود می‌تواند به روند سند راهبردی و جامع برای همکاری‌های دوجانبه کمک کند و دو کشور با دیپلماسی برد-برد در کنار تدوین معاهده جامع بین ایران و افغانستان رژیم حقوقی هریرود را برای همیشه روشن کنند و با گذر از سیاست وقت کشی و تن ندادن به توافقنامه‌های حقوقی از فرار یا به تعویق انداختن سیاست‌گذاری پرهیز کنند.
دراین‌بین رویارویی قاطع با مسئله توافق با افغانستان بر سر رژیم آبی رودخانه هریرود می‌تواند به عزم دو کشور برای کاهش سطوح اختلاف، فراهم‌کردن نوعی توافق همه‌جانبه و افزایش راهبردی مناسبات در سطوح گوناگون؛ افزایش پیوندهای مختلف فرهنگی، ژئوپلیتیکی و سیاسی دو کشور کمک کند. گذشته از این نیز باید گفت فرمول آینده رژیم آبی رودخانه هریرود می‌تواند مبتنی بر استفاده معقول و منصفانه از آب، مزایای مطلوب و پایدار برای دو کشور باشد تا آسیب قابل توجهی به کشورهای مسیر رود و امنیت آبی مناطق همجوار مرزی وارد نشود. در این چارچوب انعقاد قراردادی با کسب درصد آب مناسب هریرود در فرمول مذاکره دو جانبه تهران- کابل و یا سه جانبه با مشارکت ترکمنستان (با اختصاص سهم بسیار کم) را می‌توان مد نظر قرار داد و کابل را مجاب به همکاری در اختصاص سهم بیشتر آب کرد.
 درواقع همچنین با توجه به اینکه اساساً بخش عمده‌ای از حقوق بین‌الملل در حوزهٔ رودها ماهیت توافقی دارد، عدم حل آب رودخانه هریرود می‌تواند به منشائی برای تنش آینده در روابط دو کشور بدل گردد. لذا دستیابی به توافق امری فوری است. دراین‌بین اگر کابل سهم برداشتی خود از آب هریرود را گسترده کند و عملاً جریان آب هریرود به ایران را قطع کند و اختلاف دو کشور نیز بسیار گسترده خواهد. در این میان باید گفت اگر دیپلماسی آب به‌درستی پی گرفته نشود و توافق همه‌جانبه‌ای در این زمینه صورت نگیرد،‌ تکرار مسئله هیرمند و چالش هیرمند یا هامون و اختلاف آبی ایران و افغانستان در مورد این رود می‌تواند در مورد آینده هریرود هم رخ دهد و پیامدهای گوناگون داشته باشد.
 

yeezys's Avatar
yeezys پاسخ به موضوع: #585187 19 ساعت 5 دقيقه قبل
The following time I learn a weblog, I hope that it doesnt disappoint me as much as this one. I mean, I do know it was my choice to learn, however I truly thought youd have one thing fascinating to say. All I hear is a bunch of whining about one thing that you would repair if you werent too busy searching for attention.
yeezys gtiny.me/yeezy
tory burch shoes's Avatar
tory burch shoes پاسخ به موضوع: #580484 1 روز 9 ساعت قبل
I am only commenting to make you know of the magnificent discovery my princess developed browsing your blog. She realized a good number of details, most notably what it's like to have an excellent helping mindset to make the rest completely grasp specified tortuous things. You truly exceeded our own expectations. Many thanks for churning out such productive, safe, educational not to mention easy guidance on your topic to Emily.
tory burch shoes www.toryburchshoes.us
yeezy boost 350 v2's Avatar
yeezy boost 350 v2 پاسخ به موضوع: #577016 1 روز 20 ساعت قبل
Would you be concerned about exchanging hyperlinks?
yeezy boost 350 v2 spam.to/yzyboost
michael kors outlet online's Avatar
michael kors outlet online پاسخ به موضوع: #575907 1 روز 23 ساعت قبل
Needed to put you one very little remark just to say thank you again with your pleasing concepts you have shared at this time. It is really particularly generous of you to make unreservedly exactly what many individuals could have offered for sale for an e book to get some profit for their own end, specifically seeing that you might have tried it in case you desired. These principles also acted to become great way to understand that most people have a similar keenness just like mine to know somewhat more in respect of this problem. I think there are several more pleasant occasions up front for those who go through your blog.
michael kors outlet online www.outletonline-michaelkors.us.org
yeezy boost 350 v2's Avatar
yeezy boost 350 v2 پاسخ به موضوع: #575328 2 روز 1 ساعت قبل
The next time I learn a blog, I hope that it doesnt disappoint me as much as this one. I mean, I do know it was my option to learn, but I really thought youd have something fascinating to say. All I hear is a bunch of whining about something that you can fix in case you werent too busy searching for attention.
yeezy boost 350 v2 u.to/QzT_Dw
michael kors factory outlet's Avatar
michael kors factory outlet پاسخ به موضوع: #574626 2 روز 4 ساعت قبل
Thank you a lot for providing individuals with such a splendid possiblity to read in detail from this site. It's usually so pleasant and full of a lot of fun for me personally and my office acquaintances to visit your site at a minimum three times in a week to study the new stuff you will have. And definitely, I'm just usually astounded considering the attractive advice you serve. Some 4 points in this article are undeniably the best we've ever had.
michael kors factory outlet www.michaelkors-factoryoutlet.com.co
nmd's Avatar
nmd پاسخ به موضوع: #571514 2 روز 14 ساعت قبل
Would you be interested by exchanging links?
nmd bit.ly/2tnrYcV
michael kors outlet's Avatar
michael kors outlet پاسخ به موضوع: #570458 2 روز 17 ساعت قبل
I actually wanted to jot down a quick remark so as to thank you for the awesome hints you are sharing at this website. My rather long internet search has finally been compensated with reliable ideas to exchange with my best friends. I would mention that we readers are very blessed to live in a really good website with many brilliant individuals with interesting tricks. I feel very much grateful to have come across your entire web site and look forward to many more entertaining moments reading here. Thanks a lot once more for everything.
michael kors outlet www.michaelkors-outletstore.us.com
adidas ultra boost's Avatar
adidas ultra boost پاسخ به موضوع: #569899 2 روز 20 ساعت قبل
This really answered my problem, thank you!
adidas ultra boost qrurl.it/r/1iknr
Adidas NMD x GC Cloth Black's Avatar
Adidas NMD x GC Cloth Black پاسخ به موضوع: #569613 2 روز 21 ساعت قبل
This really answered my downside, thanks!
Adidas NMD x GC Cloth Black www.adidas-nmds.us.com/adidas-nmd-x-gc-cloth-black-p-632.html
prada sunglasses's Avatar
prada sunglasses پاسخ به موضوع: #569238 2 روز 23 ساعت قبل
Thank you for your whole hard work on this web site. My aunt really likes going through investigations and it's really easy to understand why. We learn all concerning the powerful manner you make efficient steps by means of this blog and in addition attract participation from website visitors on the point so our own girl is certainly learning a whole lot. Take pleasure in the rest of the new year. You are always carrying out a pretty cool job.
prada sunglasses www.pradasunglasses.us.org
yeezy boost 350's Avatar
yeezy boost 350 پاسخ به موضوع: #565988 3 روز 9 ساعت قبل
Would you be enthusiastic about exchanging links?
yeezy boost 350 ezurl.me/1T
air jordan's Avatar
air jordan پاسخ به موضوع: #565148 3 روز 12 ساعت قبل
I actually wanted to post a comment in order to say thanks to you for these stunning items you are sharing here. My extended internet search has finally been rewarded with sensible content to write about with my company. I 'd admit that most of us readers actually are rather lucky to live in a superb community with so many perfect people with very beneficial hints. I feel quite fortunate to have encountered the web site and look forward to tons of more brilliant minutes reading here. Thank you again for everything.
air jordan www.airjordanretro.uk
yeezy's Avatar
yeezy پاسخ به موضوع: #564717 3 روز 13 ساعت قبل
The next time I learn a weblog, I hope that it doesnt disappoint me as much as this one. I mean, I know it was my choice to read, however I actually thought youd have one thing fascinating to say. All I hear is a bunch of whining about something that you could repair if you werent too busy in search of attention.
yeezy ux.nu/TES4S
lebron james shoes's Avatar
lebron james shoes پاسخ به موضوع: #563905 3 روز 16 ساعت قبل
Thank you so much for giving everyone an extraordinarily marvellous possiblity to read critical reviews from this blog. It's usually so cool plus full of amusement for me and my office acquaintances to visit your website no less than thrice per week to find out the newest secrets you have. And indeed, I am actually fascinated with all the wonderful points you serve. Selected 4 points in this posting are basically the simplest I have ever had.
lebron james shoes www.lebronjames-shoes.us.com
adidas nmd's Avatar
adidas nmd پاسخ به موضوع: #560385 4 روز 6 ساعت قبل
I discovered your weblog site on google and examine a number of of your early posts. Proceed to keep up the excellent operate. I just further up your RSS feed to my MSN Information Reader. Searching for ahead to studying more from you afterward!?
adidas nmd izap.fr/5whB
converse shoes's Avatar
converse shoes پاسخ به موضوع: #559303 4 روز 9 ساعت قبل
I not to mention my pals happened to be following the excellent thoughts found on the blog while all of a sudden I got a terrible suspicion I had not expressed respect to the web blog owner for those techniques. Most of the people happened to be absolutely joyful to read through them and have now extremely been tapping into them. Appreciate your indeed being so helpful as well as for making a choice on variety of useful areas most people are really eager to discover. My sincere regret for not expressing gratitude to you earlier.
converse shoes www.converse-shoes.us.com
nike basketball shoes's Avatar
nike basketball shoes پاسخ به موضوع: #557939 4 روز 13 ساعت قبل
Thanks so much for giving everyone remarkably marvellous opportunity to check tips from this blog. It is always so cool and as well , full of a good time for me personally and my office mates to visit your website nearly 3 times in one week to study the new secrets you have got. Not to mention, I am actually amazed for the splendid strategies you give. Selected 2 areas in this posting are really the most suitable we have all ever had.
nike basketball shoes nike basketball shoes

نظر شما چیست؟

PLG_KUNENADISCUSS_GEN_GUEST

اخبار روز

BBC ‮فارسی - صفحه افغانستان

کتاب ها