بسترهای نوین گسترش روابط ایران با ازبکستان

روابط گذشته
ایران در سال 1370 جمهوری ازبکستان را به رسمیت شناخت. دو سو در سالهای بعد نخستین نمایندگان سیاسی خود را به تاشکند و تهران فرستادند، ولی روابط در طول دو و نیم دهه چندان پیشرفت خاصی نداشت و حتی رو به کاهش بود.

در این بین متغیرهایی چون، نظام سیاسی متفاوت دو کشور، بدبینی به نیات ایران، ترس از فعالیت گروه‌ها و احزاب سیاسی اسلامی، هراس از نفوذ ایران در منطقه و ازبکستان، وجود اقلیت تاجیک و فارس زبان در ازبکستان، روابط خوب ایران با تاجیکستان و مشکلات دامنه‌دار دو همسایه یعنی تاجیکستان و ازبکستان در کنار عوامل ژئوپلیتیکی چون نبود مرز مشترک دو کشور و نقش بازیگران خارجی دیگر موجب عدم توسعه روابط دو کشور شده بود. در این بین نوشتار زیر به بسترها و دلایل توجه به گسترش روابط ایران با ازبکستان پرداخته است.

بسترهای نوین همکاری‌های اقتصادی:
در راهبرد 5 ساله توسعه سالهای 2017 تا 2021 در ازبکستان نوین نوسازی در بخش مدیریت دولتی، افزایش سیستم قضایی، آزادسازی اقتصادی و انجام اصلاحات در بخش‌های مختلف اجتماعی از دیگر بخش‌های برنامه رشد تاشکند است. در این شرایط افزایش کیفیت محصولات، کاهش  تورم و تلاش برای فاصله گرفتن از اقتصاد تک‌محصولی در دو عرصه کشاورزی و انرژی در دستور کار رهبران نوین ازبکستان باهدف نوسازی و دگرگونی‌های اقتصادی در همه بخش‌ها است. در این میان هرچند ایران و ازبکستان در دو و نیم دهه گذشته همکاری‌هایی اقتصادی باهم داشته‌اند و بیش از 59 اسناد امضاشده و کمیسیون‌های مشترک بین دولتی تشکیل گردیده است. در همین راستا در سال 2015 در شهر تاشکند یازدهمین نشست کمیسیون مشترک ازبکستان و ایران برگزار گردیده و در سال 2014، حجم مبادلات تجاری بین دو طرف 374.9 میلیون دلار بوده و تاکنون با مشارکت سرمایه‌گذاری ایران، بیش از 116 کارخانه در این کشور فعال گردیده است، اما واقعیت آن است که بسترهای همکاری‌های اقتصادی دو کشور بسیار گسترده‌تر است.
در این میان اقتصاد مهم‌ترین دلیل و انگیزه گسترش روابط دو کشور در وضعیت کنونی است. درواقع با توجه به توجه ازبکستان به گسترش روابط و مبادلات دو کشور بویژه در حوزه بازرگانی از یک‌سو می‌توان بخش راه‌آهن و ترانزیت را با توجه به نیاز و محصور در خشکی بودن ازبکستان گسترش بسیار داد و با رویکردهایی چون راه‌اندازی قطار مسافرتی ایران- ازبکستان، افزایش تعداد کشورهای قرارداد عشق‌آباد و بنیان دالان ازبکستان- ترکمنستان- ایران–عُمان، افزایش روابط حمل‌ونقلی با ایران، تلاش و کوشش دوسویه در بهره‌برداری از پروژه خط آهن سراسری افغانستان به نفع هر سه کشور (ایران، ازبکستان و افغانستان) همکاری ها را توسعه داد. در بعد دیگری با در نظر داشت علاقه‌مندی ازبکستان به خریداری نفت از ایران و تولید کم نفت ازبکستان صادرات نفت ایران به ازبکستان صادرات نفت به این کشور از راه خشکی و راه‌آهن در کنار توجه به همکاری‌های گازی (ازبکستان یازدهمین تولیدکننده گاز دنیاست.) را مدنظر قرارداد. در بعد دیگری این نیز باید توجه داشت که با برگزاری کمیسیون مشترک همکاری‌های همه‌جانبه دو کشور، مذاکرات تعرفه ترجیحی، حضور و فعالیت کارآفرینان و سرمایه‌گذاران خصوصی دو کشور در کشور دیگر و جلب‌توجه تاشکند به چابهار به‌عنوان نزدیک‌ترین مسیر دستیابی بازرگانان ازبکستانی به آب‌های آزاد، تقویت ارتباطات بانکی به‌عنوان زیربنای تبادلات اقتصادی می‌توان حجم مبادلات تجاری بین ایران و ازبکستان با سالیانه حدود 420 میلیون دلار کنونی را نخست به سالیانه یک میلیارد دلار و در میان‌مدت گسترش بسیاری بخشید.

امنیت و مقابله با تندروی:
تهدیدها، چالش‌ها و مشکلات پیش روی ازبکستان بعد از کریم اف در شرایط حضور الگوی لائیسم و سکولاریسم به‌عنوان نوع نظام سیاسی در شرایطی است که خلأ دینی و اعتقادی موجود در جامعه برجای‌مانده از دوران حاکمیت کمونیسم در مقابل وجود گروه های رادیکال در فرغانه (کانون گسترش تفکرات و جریانات سلفی تکفیری شامل یک استان ازبکستان) و دیگر مناطق قرارگرفته و حضور و رشد گروه‌های افراطی و تکفیری در ازبکستان جدی‌تر از سایر کشورهای آسیای مرکزی است. در این شرایط اگر درگذشته هراس ناشی از سرایت انقلاب اسلامی ایران به ازبکستان، درنتیجه اغراق مدنظر رهبران ازبک بود، اینک اسلامگرایی از نوع بنیادگرا به‌عنوان مهم‌ترین تهدید جدی علیه حاکمیت و امنیت مطرح گردیده و جدا از جنبش اسلامی ازبکستان یا جنبش اسلامی ترکستان باهدف سرنگونی دولت ازبکستان و برپایی دولتی اسلامی، اتحادیه جهاد اسلامی و متحدان و پیروان داعش نیز به‌شدت تحت نظر می باشند.
در این میان باید گفت طبق برخی برآوردها خطر بازگشت حدود هزار نفر از جنگجویان ازبک حاضر در عراق و سوریه از راه، افغانستان و گشایش جبهه نوی به نام آسیای مرکزی برای داعش، با توجه به مرز ازبکستان با افغانستان در کنار خطر قدرت گیری داعش در افغانستان و مرز با کشورهای منطقه با توجه به موقعیت مهم ژئوپولتیک افغانستان و شمال افغانستان (به‌عنوان پایگاه برای گسترش حضور در آسیای مرکزی) اکنون مدنظر رهبران تاشکند است. دراین‌بین با در نظرداشت مسئله تروریسم و افراط‌گرایی به عنوان دغدغه مشترک تهران و تاشکند و هراس تاشکند از خطر نفوذ و بهره‌گیری بازیگران غیر منطقه‌ای از گروههای تروریستی در آسیای مرکزی و تجهیز آن‌ها، این امر می‌تواند بستری مناسب برای توجه به همکاری‌های مناسب در عرصه امنیت آفرینی به نفع امنیت ازبکستان باشد.

فرهنگی و علمی:
هرچند ازبکستان، شمار باشندگان تاجیک این کشور را پیرامون پنج درصد کل جمعیت اعلام کرده است، اما این نخبگان تاجیک ۷۰ درصد سمرقند، ۹۰ درصد مردم بخارا و بخش‌هایی چون شمال شرقی تاشکند، بخشهایی از درّهٔ فَرغانه، استان‌هایی چون سرخاندریا و کشکهدریا و... با جمعیت ۶ تا ۷ میلیون یا ۲۵ تا ۳۰ درصد کشور اشاره می‌کنند. دراین‌بین هرچند ازبکستان درگذشته به ملیگرایی تاجیکی همانند خطری با بنیادگرایی اسلامی مینگریست و با انکار هویت تاجیکی در ازبکستان، در مقابل تمایل تاجیک‌های ازبکستان و گرایش به همسایگان فارسی‌زبانشان در تاجیکستان، افغانستان و ایران نگاه می‌کرد. در همین راستا همین امر موجب شده بود تاشکند همواره به خطر حضور ایران و نقش آن در احیای ناسیونالیسم تاجیکی را مدنظر قرار دهد، اما بی‌گمان با گسترش روابط دوشنبه و تاشکند و گذار از روابط بد دوران کریم اف نگاه تاشکند به حضور فرهنگی ایران نیز با دوران کریم اف تغییر کرده است. در این حال باید توجه داشت که با در نظر داشت تلاش «ازبکستان» برای احیای صنعت گردشگری می‌توان با بنیان کنسولگری در سمرقند یا بخارا، کمک به آسان‌سازی تاشکند در صدور گذرنامه سفر به ازبکستان و بالعکس، گسترش و توسعه انجمن دوستی ایران و ازبکستان و... در جهت افزایش همکاری‌های فرهنگی دو کشور گام برداشت. علاوه بر این نیز در حوزه عملی با توجه به نیاز دو کشور می‌توان در حوزه‌های مختلف نانوتکنولوژی، بیوتکنولوژی، سلول‌های بنیادی، توسعه روابط علمی و فناوری کمیسیون، توسعه همکاری‌های دانشگاهی و تربیت نیروی مهندس و متخصص از ایران به همکاری‌های علمی دو کشور کمک کرد.

تغییر سیاست خارجی تاشکند
هرچند پس از استقلال ازبکستان از شوروی تاشکند کوشیده است تا با توجه به توانایی‌ها و موانع داخلی و منطقه‌ای سیاست خارجی خود را تنظیم و با خصوصیتی کاملاً عمل‌گرایانه ازبکستان در فضای اختلافات بین روسیه و آمریکا در جهت تأمین منافع خود حرکت کند و با در نظر گرفتن عواملی همچون موقعیت منطقه‌ای خود و نیازهای اقتصادی و سیاسی خود، بازی پیچیده‌ای را آغاز در رقابت با قزاقستان برای به دست گرفتن زمام رهبری منطقه باشد. اما در وضعیت نوین و پسا کریم اف دولت نوین ازبکستان با تدوین برنامه و راهبرد توسعه این کشور برای سالهای 2017 تا 2021 سیاست خارجی را در اولویت برنامه توسعه ازبکستان قرارداده است. در این راستا تاشکند درصدد استفاده از همه ظرفیت‌ها رأی افزایش جایگاه ازبکستان در عرصه معادلات سیاسی برآمده و با بازتعریف سیاست خارجی ازبکستان سیاست خارجی نوین و مستقل ازبکستان را بافاصله گرفتن از رفتار پاندولی پیشین نقش‌آفرینی مؤثرتری در منطقه و ارتباط‌گیری با بسیاری از کشورهای منطقه را مد نظر قرار داده است. در همین راستا در یک سال گذشته جدا از نشست معاونین وزرای خارجه ایران و ازبکستان در تاشکند که پس از هفت سال وقفه، «شوکت میر ضیایف»، رئیس‌جمهوری ازبکستان در حاشیه نشست سران کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی در قزاقستان با دکتر روحانی خواستار گسترش مناسبات همه‌جانبه با ایران شده است.
آنچه مشخص است روابط دو کشور به‌رغم عضویت ایران و ازبکستان در سازمان همکاری اقتصادی اکو و حضور ایران به‌عنوان عضو ناظر در سازمان شانگهای می‌تواند از رشد مناسبی برخوردار شود. دراین‌بین با در نظر داشت متغیرهایی چون حمایت تاشکند از عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای برخلاف برخی دوره‌ها، دعوت از دکتر روحانی برای سفر رسمی به ازبکستان، اعلام آمادگی برای بسط روابط دوجانبه در حوزه‌های موردعلاقه دو سو، جایگاه و موقعیت جغرافیایی و ژئوپلیتیک کشور ازبکستان در منطقه (در میان کشورهای هم‌سود، ازنظر پهناوری پنجم و ازلحاظ جمعیت سوم است) جمعیت 30 میلیونی، مساحتی نیم میلیون کیلومترمربعی، توان تأثیر و حل‌وفصل مسائل کلیدی منطقه، تلاش تاشکند برای رسیدن به هژمونی منطقه‌ای، نیروی نظامی قدرتمند و برتر در آسیای مرکزی، موقعیت ممتاز ژئوپلیتیکی و.... ایران باید از بهبود روابط با این کشور مهم کشورها آسیای مرکزی استقبال کند. دراین‌بین باید توجه داشت که جدا از رفتار سیاست خارجی تاجیکستان در قبال ایران طی دو سال اخیر، تهران باید در رویکرد «نگاه به شرق» به‌عنوان محور سیاست خارجی ایران توجه به اهمیت دیگر بازیگران مهم در آسیای مرکزی را دوباره مدنظر قرار دهد و پیوندها میان تهران و این کشور مهم را تحکیم و تثبیت کند.


 

michael kors outlet online's Avatar
michael kors outlet online پاسخ به موضوع: #591274 3 ساعت 14 دقيقه قبل
I am just commenting to make you understand what a fabulous experience my wife's daughter enjoyed viewing your blog. She came to understand numerous things, not to mention how it is like to have a marvelous helping nature to let other individuals very easily have an understanding of some complex matters. You undoubtedly surpassed people's expected results. Thanks for coming up with the warm and helpful, trusted, informative and in addition cool thoughts on this topic to Ethel.
michael kors outlet online www.michaelkors-outletsonline.us.com
lacoste online shop's Avatar
lacoste online shop پاسخ به موضوع: #582152 1 روز 4 ساعت قبل
I wish to point out my love for your kindness in support of persons who must have assistance with this one niche. Your very own commitment to getting the solution up and down had been especially valuable and have consistently encouraged folks much like me to attain their pursuits. Your personal useful hints and tips entails a great deal to me and much more to my colleagues. Thanks a ton; from all of us.
lacoste online shop www.lacosteonlineshop.us.com
air jordan's Avatar
air jordan پاسخ به موضوع: #579471 1 روز 12 ساعت قبل
Thank you for all your efforts on this web page. My niece enjoys working on investigations and it's really easy to understand why. Most people learn all relating to the compelling means you render efficient tactics via the web blog and therefore attract contribution from others about this area of interest plus our favorite princess is studying a whole lot. Take advantage of the rest of the new year. You are always performing a fantastic job.
air jordan www.airjordanretro.uk
jordan 12's Avatar
jordan 12 پاسخ به موضوع: #577557 1 روز 18 ساعت قبل
I needed to write you a little bit of remark to be able to thank you so much yet again for these wonderful solutions you've shared at this time. It's really open-handed of you to convey extensively what exactly some people would have made available as an ebook to earn some dough for their own end, notably given that you might well have done it if you ever decided. Those creative ideas additionally acted to be the fantastic way to realize that other people have the same desire just as my personal own to grasp whole lot more in respect of this condition. I am certain there are some more pleasurable periods ahead for those who start reading your blog post.
jordan 12 www.jordan12.us.com
adidas nmd runner's Avatar
adidas nmd runner پاسخ به موضوع: #576617 1 روز 21 ساعت قبل
It is best to take part in a contest for probably the greatest blogs on the web. I'll suggest this website!
adidas nmd runner bit.ly/2sRp56I
adidas nmd's Avatar
adidas nmd پاسخ به موضوع: #575640 2 روز 30 دقيقه قبل
This web page is really a walk-by for all the info you wanted about this and didn抰 know who to ask. Glimpse here, and also you抣l undoubtedly uncover it.
adidas nmd spam.to/nmdrunner
michael kors handbags's Avatar
michael kors handbags پاسخ به موضوع: #573640 2 روز 7 ساعت قبل
Thanks for all of your labor on this blog. My mother delights in setting aside time for investigations and it's really simple to grasp why. We all hear all of the dynamic way you present very helpful techniques through this blog and as well as boost response from other individuals about this point then our own child is actually understanding so much. Take pleasure in the rest of the new year. You're doing a terrific job.
michael kors handbags www.michael-kors-handbags.com.co
yeezy boost 350 v2's Avatar
yeezy boost 350 v2 پاسخ به موضوع: #571970 2 روز 13 ساعت قبل
Thank you a lot for providing individuals with a very breathtaking possiblity to read in detail from this blog. It is always so lovely plus packed with a lot of fun for me personally and my office friends to search your blog on the least 3 times in one week to learn the fresh guides you have got. And indeed, I am usually amazed with your effective creative ideas served by you. Some 4 areas on this page are particularly the most effective we have all ever had.
yeezy boost 350 v2 www.yeezyboost350v2shoes.us.com
yeezy shoes's Avatar
yeezy shoes پاسخ به موضوع: #571195 2 روز 15 ساعت قبل
I抎 have to examine with you here. Which is not something I normally do! I enjoy studying a post that can make individuals think. Additionally, thanks for permitting me to comment!
yeezy shoes catb.in/oEOD
adidas nmd r1's Avatar
adidas nmd r1 پاسخ به موضوع: #570225 2 روز 18 ساعت قبل
This site is mostly a walk-by means of for all the data you needed about this and didn抰 know who to ask. Glimpse here, and you抣l undoubtedly uncover it.
adidas nmd r1 cbi.as/8ifib
dior sunglasses's Avatar
dior sunglasses پاسخ به موضوع: #568041 3 روز 2 ساعت قبل
I enjoy you because of all of the labor on this blog. My mom really likes doing investigations and it is simple to grasp why. We hear all concerning the dynamic method you offer insightful items on this blog and even invigorate participation from visitors on the matter so our favorite child is without question learning a lot. Enjoy the rest of the year. You have been performing a fabulous job.
dior sunglasses www.diorsunglasses.in.net
Adidas Originals NMD_R1 Primeknit Vapour Grey FTWR White's Avatar
Adidas Originals NMD_R1 Primeknit Vapour Grey FTWR White پاسخ به موضوع: #567524 3 روز 4 ساعت قبل
You made some decent factors there. I appeared on the web for the problem and found most individuals will go together with with your website.
Adidas Originals NMD_R1 Primeknit Vapour Grey FTWR White www.adidas-nmds.us.com/adidas-originals-...twr-white-p-338.html
golden goose sneakers's Avatar
golden goose sneakers پاسخ به موضوع: #566365 3 روز 8 ساعت قبل
I enjoy you because of your own efforts on this website. My mum really loves making time for internet research and it's really easy to understand why. I notice all about the powerful tactic you produce both useful and interesting tips and tricks by means of the blog and as well attract contribution from other ones on that content then our princess is truly studying a lot of things. Enjoy the remaining portion of the year. Your conducting a fantastic job.
golden goose sneakers www.goldengoose-snearkers.com
yeezy boost's Avatar
yeezy boost پاسخ به موضوع: #565687 3 روز 10 ساعت قبل
After study just a few of the blog posts on your website now, and I truly like your approach of blogging. I bookmarked it to my bookmark website checklist and will be checking again soon. Pls try my site as properly and let me know what you think.
yeezy boost www.izap.fr/pmhB
ultra boost's Avatar
ultra boost پاسخ به موضوع: #564971 3 روز 13 ساعت قبل
WONDERFUL Post.thanks for share..more wait .. ?
ultra boost is.gd/0Zojiq
nike dunks's Avatar
nike dunks پاسخ به موضوع: #560819 4 روز 4 ساعت قبل
I'm just writing to make you know what a excellent encounter our princess developed reading through your web site. She noticed a lot of details, with the inclusion of what it's like to have a marvelous helping style to make most people easily gain knowledge of specified complex issues. You really exceeded our expectations. Many thanks for delivering those interesting, safe, educational and as well as unique tips on the topic to Sandra.
nike dunks www.nikedunks.us.org
yeezy's Avatar
yeezy پاسخ به موضوع: #559955 4 روز 7 ساعت قبل
There's noticeably a bundle to know about this. I assume you made certain good points in options also.
yeezy youl.ink/yzysus
vibram fivefingers's Avatar
vibram fivefingers پاسخ به موضوع: #556542 4 روز 16 ساعت قبل
Thanks so much for giving everyone remarkably wonderful opportunity to read articles and blog posts from this website. It can be so sweet and also full of a great time for me and my office colleagues to visit your web site at least thrice a week to find out the newest things you have got. And indeed, I'm also usually contented with the spectacular concepts you give. Some 1 ideas on this page are particularly the very best we have had.
vibram fivefingers vibram fivefingers

نظر شما چیست؟

PLG_KUNENADISCUSS_GEN_GUEST

اخبار روز

BBC ‮فارسی - صفحه افغانستان

کتاب ها