چشمه خورشید

درمیقات رویت ثبوت از انکار گیرد  کمک
ازدیوانهء این  شهردیدم هوشیار گیرد کمک
در خیال قامتش  سایه ای مژگانم  عصاء
سرووجود ازخم گشتن های چنار گیرد کمک

تا نگردی راه گم کی راه بری به صحرای شهود
منطق حق را بین از درودیوارگیرد کمک
از اراده با  ؛کن؛ عالم امکان آید به رقص
بهر تسجیل از پشه و مور ومار گیرد کمک
 
این سرکه بود گه ترسا و یهود گه توتم پرست
ازاعجاز تنزیل درعرصه ای کارزار گیرد کمک
درپی اسطوره علم وعقل را سوختند آن جاهلان
بین ،  امرار زمین ازابر بهار گیرد کمک
جرم منصورکه درپیوستن به حق داشته شتاب
در وصول مراد ازکشف اسرار گیرد کمک
او نه گفت که است هستی آفرین کون و مکان
آنجا از واژه ای کثیرالاظهار  گیرد کمک

 من حقم ، اصطلاحیست  در ادعایی  مدعی
از حسن سخن کاش این کوته افکار گیرد کمک
اناالحق نمرود از انالحق منصور  جداست
عالم معنی از پشه ی بی مقدار گیرد کمک
عقل و خرد راسوختند و کشتند مرشد خرد
جهل مرکب،بی استدلال ، از دار گیرد کمک
تا نظام باقیست،طامات و شطحیات رنگ حناست
عروس  عشق در انالحق  زین مدار گیرد کمک
بوده است قیل وقال هستی تاریخ را سوژه ها
درقلهءثبوت، معنی از اظهار گیرد  کمک

تصویر جانان در سینه ای عاشق دارد مکان
انعکاس نور ازشیشه وپرکار گیرد  کمک
هرصفتی ازتضاد میگیرد  رنگ حضور
صفایی روی آیینه از زنگار گیرد کمک
از الست دارم شناء در دریایء نیلی رقم
چون،بلندای موج ما از انکسار گیرد کمک
ازتسلیم و رضا رفتند به خواب معجز نشان
می سزد کزخفتگان چند بیدار گیرد کمک
دختر رزکه شد پیر، عشقش میگردد جوان
بهای نشآء می، ازکهنه خمارگیرد کمک
فروغَ  چشمهءِخورشید سنبل تر پرورده است
در چمن سنبل از نرگس عیار گیرد کمک

م . ش . فروغ
امارات متحده عربی  ۲۰/۰۸/ ۲۰۱۲

توضیحاتی چند در باره غزل  (چشمه خورشید) :

۱: میقات در لغت به معنی جای،وقت در اصطلاح مذهبی مکان هایست درنزدیک به چارطرف مکه که حجاج ازآنجابعدغسل وتطهیراندام وبستن احرام به زیارت بیت الله الحرام آماده میشوند .
۲: رویت  که در مصرع دوم آمده نظر به خوانش و آهنگ آوایی یکی به مفهوم نموداروثبوت (منظور صاحب سخن )  دوم روی تونگار
    خطاب مستقیم که آنهم در کلام معنی را متغیر یا متضاد نمی سازد .یا مثلآ رویت هلال .
۳:  اکثر دیوانه ها و جنون آغشتگان  وازعرفان ذایقه دارانکه به سوی وحدت الوجودی در تقارب باشند یا هم مقلدین الاالله را وردمکرر
    زبان دارند یعنی خدای دیگر بجز خدای واحد نیست . مرد هوشیاراز انکار و اقرار لاا الله الاالله   مرد به ظاهر دیوانه بهره میبرد
   وباور توحیدی را تقویه میکند .
۴:   بیت دوم در تقویت بیت اول است.من چنان مستضعف و ضعیفم که سایه مژگان زاری آلودم عصا و قوت منست . مصرع دوم سخن
      را حسن تعلیل بخشیده است  و این مثال را  در بسیار جای تنزیل مبارک می یابیم طوریکه آیه ۶ سوره الرحمن آنرا تبین کرده است
      والنجم و الشجرو یسجدان با اشارت به این صنعت تلمیح هم به وقوع پیوسته .
۵:   بنده به قدر دانش کوتاه و بینش خود پیوسته درعالم افکار ،دلایل ،قراین ،شهود ،یقین ،تفکرالهام واوهام سرگردان است و این مصرع
      هم بگونه لطیف در طراز بیت اول است .   مصرع دوم از وجود فزیکی اشیا  و درو دیوارو تعاملات گوناگون جهان مادی و کایینات
      انسان متفکر را به وجود یک قدرت قدیرومدیر مقتدر قانع میسازد و اگر فلاسفه و متفکرین و غیره افکار ارتودوکسی و سابق و نو در 
      در پی تفکر و جهان شناختی و زیبا شناختی خود اند کتابیون  عالم خود را دارند . در تنزیل مبارک کثیرآ به تفکر ، تعقل ، اندیشه ،
      شعور ، بصیرت  آیات وجود دارد که انسان را به آن تاکید نموده . درو دیوار اشاره به نظام عالم و نشانه های قدرت مافوق است .
۶:   مطابق  به باور های قرآنی و اعتقادی خالق هستی چنان قدرتی است که با یک امر کلمه  (کن )  (شو) آفرینش را شکل و صورت و
      رونق بخشیده آیه ۸۲ سوره یسین و بسا جاهای دیگر در کتاب مقدس .
      برای  تاکید وقربت افکار،  در کتاب مبارک مثال های خورد و کلان از پشه گرفته تا ذوالحیات دیگرونبات و جماد وجود دارد
      ‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍آیه  ۲۶ البقر ( ان الله لا یستحی ان یضرب مثلآ مابعوضتهٌ فما فوقها . . . ) که مور و مار به قصص سلیمان و موسی ع هم میرسد.
۷:   مراد از (سر)بشر اول و آخر است  از توتم پرستی ( باد و باران، مورومار ،ماه وخورشید ، انجم و غیره بالاخر تا زمان حاضرکه
      که عصر تکامل دین است  ( الیوم اکملت لکم دینکم .... الخ)  به غیب و نا دیده  به ذات حق تعالی و توحید ایمان داریم.
      در کارزار عقاید و شهود مبارزه دوام داشته سلاح ما قرآن ، سنت  دلایل و عقل و شعور است.  طوریکه درین مقال یاد شده به  استفاده
      از عقل و تفکر تاکید شده .
۸:   میدانیم که در ادیان قراءت های مختلف   است و اسطوره های را هم روایت دارند . درعصر گالیلو  وغیره فلاسفه ( عصر رنسانس در
      ایتالیا و غرب ) کلیساهای روم فلاسفه و دانشمندان را محبوس کردند ، پوست و مثله کردند و سوزاندند. چون ایشان این کشف و باور را
      راه انداختند .که زمین مرکز کاینات نیست  و بر محوری میچرخد. باید ازین نظریه چشم بپوشند .که بعدثبوت کلیسا معذرت خواست
                                  
      اما  قرآن حکیم و جامع  حرکت زمین را قبول کرده که مانند  ابر ها سیر و حرکت دارد آیه  ۸۸ سوره  نمل  ( و تری الجبال تحسبها
      جامدتآً و هی تمر ُ مرالسحاب  . . .  الخ  ) و در جاهای دیگر بصورت مکرر به شناور بودن کرات و سیارات اشاره و بیان دارد
     آیه ۴۰ سوره ۳۶ ( یسین ).
۷-۹:  حسین ابن منصور حلاج و داستان او را همه میشناسند  و اعدام و مثله کردن او  با گزشت بیش از  ۱۱۰۰  سال  در حافظه تاریخ
       نقش است  صوفی و عارف بزرگ بوده و به درباریان خلیفه عباسی تن در نمیداد .    در دانش های روز و حتی در تعبیر اشعار گاهی
       از یک قول عامیانه  معنی بر می تابد . به پنداری در انالحق گفتن مقصد او  این نه بوده که او خالق هستی و خدای عالم است .
       من  به این  قیاس حتی این باور رسیده ام که :
       در مباحث علمی و ادبی  و تصوفی  و ادعا ها می بینیم که یک جانب  میگوید  ( من حقم )  یعنی حق به جانب من است یا دیگران
      میگویند فلانی حق است  این اصطلاح تفسیر آنرا ندارد که او خدا است  ( العیاذ باالله  ) اما متحجرین و رقیبان و همچشمی ها  دست بهم
      داده غرور قدسی  اورا تحمل نتوانسته خلیفه وقت دوره عباسیان مقتدر را ترغیب به مجازات سنگین و اعدام او کردند که به دار آویخته
      و مثله گشت وبه حکایتی سوزانده هم شد .   در مورد و شان او( صرف نظر از غلو واغراق که شده ) دانشمندان صوفیان و عرفانیون
      اشعارومرثیه ها سراییدند که شرح اسم همه بزرگان و همه نظرات وحکایات و ذکر اشعار اینجا نا ممکن است  و بصورت نمونه ازچند  
      دانشمند، شاعرو صوفی  یاد ‍آور میشویم .
         حافظ  شیرازی  :-        آن یار کزو گشت سر دار بلند        جرمش این بود که اسرار هویدا میکرد
              عطار        :-            چون شد آن حلاج بر دار آن زمان      جز انالحق  می نرفتش برزبان 
                                           چون زبان او همی   نشناختند            چار دست  و  پای  او   انداختند

             دکتور اقبال :-        کم نگاهان فتنه ها  انگیختند         بنده ء حق  را به دار  آویختند
                                       آشکارا  پرتو  پنهان  وجود         باز گو آخر  گناه تو  چه  بود ؟

    ابو سعید ابوالخیر :-         منصور حلاج آن نهنگ دریا       کز پنبه ء تن دانه ء جان کرد جدا
                                     روزیکه انالحق به زبان می آورد    منصور کجا بود ؟ خدا بود  خدا 

 مولوی جلال الدین بلخی :-  یگان های شعر :
                                     گفت فرعونی انا الحق گشت پست     گفت منصوری انالحق و برست
                                     چون قلم بر دست  غداری  بود          لاجرم منصور برسرداری بود

      حافظ شیرازی   :-        کشد نقش  انالحق بر زمین خون    چو منصور ارکشی بر دارم امشب

 پروین اعتصامی     :-       انالحق میزنند اینجا ، درو بام        ستایش میکنند  اجسام  و  اجرام
شعر استاد شفیع کدکنی
 شهر امروز       :ـ         در اینه دوباره نمایان شد
                                 با ابر گیسوانش  در باد
                               باز آن سرود سرخ اناالحق
                                  ورد زبان اوست
                                 تو در نماز عشق چه  خواندی ؟
                               که  سالهاست
                                 بالای دار رفتی و این شحنه های پیر
                                 ازمرده ات هنوز
                                 پر هیز می  کنند
    او  ( منصور حلاج ) در اسرار حق مغروق بود  وشتاب داشت به حق برسد . بار بیت هفتم غزل همینست  .

۱۰ : طامات و شطحیات : الفاظ جملات و کلمات و آواهایست که صوفیان و عرفا میگویند و تکرار هم میکنند
       و قسمآ خلاف متون و ظواهرشریعت هم میباشد که عروس عشق منصوربا آن حنا به حجله ء مرگ  رفت.
      بیت ۱۰  باز هم اشارت های به صدق نیت و عمل است نه غرور و خود بینی .
۱۱ :ـ اشارت است به عشق که سینه ای عاشق مکان تجلی و انعکاسات آنست و مانند شیشه و عدسیه و پرکار ونور به اصطلاح  ایمیج کانورتر  تعاملات قدسیانه دارد                                                                          
image converter
  بیت ۱۵ :ـ  طبق استدلال منطقیون که منطق دستیار فلسفه گفته میشود  تضاد ، تغییر و حرکت از لوازم تکوین اند  یک پدیده ،یک شی
              و یک صفت از وجود ضد آن شناخته میشود. تا زنگار نباشد صفای آینه کجا قدر مقدر دارد.
   بیت ۱۷ :ـ  داستان اصحاب کهف را  اشاره دارد  که خواب آنها بیداران را آموزندگی دارد .
   ۱۸-۱۹ :ـ رز به معنی انگور و تاک که  در ادبیات راه یافته  و باده  کهن  و امثال آن از کنایات  و استعاره در صنعت شعر است.
                 در بیت مقطع غزل کلمه فروغ  به اساس ترکیب معنایی و مافی الضمیر باید به کسر غین خوانده شود . هرآنچه از نبات
                 وانسان و کثیرآ ذی روح است به نور کافی خورشید و ابیاری ذهن و روان نیاز دارد تا نمو کند زنده بماند و زیبا بدرخشد
                درینجا به تعریف صنعت شعر و خیال انگیزی مراد من روی معشوق و محبوب است که درخشش خورشید را دارد و
                سنبل تر  گیسوی یار است که از نور دلکش خورشید روی  در زیبایی بهره می برد و یکی با مدد دیگری کشش حسن را
                دل پذیر میسازد انسان و طبیعت در حقیقت کلکسیون خلقت است  . چمن باز هم در صنایع شعری   روی و وجود تشکلی
                نگار است که دو باره همان سنبل تر  در گلزار  حسن  از مژگان ناوک انداز و نرگس عیار ( چشمان مه رو )  در زیبایی
                به بهره میرسد که در حقیقت در جهان خلقت  همه باهم ارتباط صوری و  روابط معنایی دارد.
                بیت های آخر مخصوصآ مقطع که معمولآ باید زیبا و یا رومانتیکی باشد  خیال انگیزی و تصویر سازی شاعر است . یکی
                از تعاریف که از شعر میدهند  ، شعر کلام مخیل شناخته شده .
                از بیان بیشتر به خاطر اجتناب از طولانی شدن وخستگی خواننده ء عزیز ودانشمند اجتناب میشود.  یاهو    م.ش.فروغ

               نوت  :ـ طوریکه ذکر شد درباره حسین منصور حلاج هم مانند بسیاری از اسطوره ها مبالغه گویی هم شده . از جمله
                      میگویند او شبانه چار صد رکعت نمار میخواند اگر هر رکعت با تمام شعایر و امادگی  در حد وسط دو دقیقه کم وبیش
                      وقت بگیرد که نزدیک به چارده ساعت میشود . یک آدمی درین ۱۴ ساعت ده ها ضرورت انسانی دارد به نظر من
                      از مبالغه و صنعت غلوء شعر هم  بالاتر رفته اند  و  گپ های دیگر .........
                                                                                                                                    

 

 

 


اخبار روز

06 جوزا 1398

BBC ‮فارسی - صفحه افغانستان