فلسفه علم چيست

 مباعث  فلسفه علم بسيار متنوع  وگوناگون است ٬ از یک نگاه اگر دقت کنيم ٬  شامل بررسی موضوعات مختلف ميشود که حل آن مسايل هيچکدام بي ارتباط با علم و فلسفه نيستند ٬ در يک ديد کلي فلسفه علم را  ميتوان علم شناسي  

علم همچنان  ناميد و نبايد فلسفه علم را   در برابر علم تصورکرد ٬رابطه  شان طولي است نه عرضي ٬ فلسفه علم  با تحليل هاي عقلي وانتقادي  تيوري هاي علمي را مورد ارزيابي قرار ميدهد٬ بدين معني ٬ زمانيکه وارد حوزه علوم مخلتف شود  ٬ به کاوش مسايل فلسفي در علم ميپردازد و از  چگونگي و چيستي علوم صحبت ميکند و ساحات وسيعتر و عام تر از علم را  تبيين ميکند ٬ طوريکه  خود علم را موضوع بحث قرار داده  سوالات را درزمينه دنبال ميکند ٬  که اين علم چگونه بوجود آمده و چي تحولات را پذيرفته ٬ و روي کدام ضرورت ها اين تحولات درآن علم بجوود آمده ويا٬ ميتودولوژي تحقيق اين علم چگونه است ٬ به هرصورت ٬ هرگاه  به سير تکامل علم و فلسفه از زمان گاليله و نيوتن تا ماکس پلانک و  انيشتين نگاه کنيم  ٬ متوجه ميشويم فهم انسان نسبت ٬ دين ٬  جهان و عالم هستي ٬ از بنياد دگرگون و دچار تحول  شده بگفته داکتر سروش ( اگر در علم نکته بدیعی روی نماید ، معرفت شناسی یا فلسفه را متاثر میکند و تحول فهم فلسفی ، فهم آدمی درباره انسان و جهان را عوض میکند ، انسان و جهان که چهره دیگر یافت ، معرفت دینی هم معنای تازه به خود میگیرد) و ميتودولوژي در  فلسفه امروزي به مقايسه فلسفه هاي کلاسيک  هم از نظر معنا و  موضوع تغيرنموده ووسعت فوقلاده کسب نموده ٬ گرچه تغيرات درجهان و زندگي انسان محصول تکامل علم است اما  تبعات فکري و فلسفي بسيار وسيع را هم بدنبال داشته٬   سروش ميگويد گرچه بين  فلسفه و علوم تجربي ارتباط توليدي و منطقي وجود ندارد ٬ يعني قضاياي خالص فلسفي را اگر جمع کنيم و به هيچ نتيجه که مربوط علوم تجربي باشد  نميرسيم ٬ اما بين علم و فلسفه انواع ارتباطات ديگر وجود دارد ٬ که فلسفه علم آنرا به کاوش ميگرد٬ هيچ اشکال وجود ندارد  که يک قضيه فلسفي را با يک قضيه علمي ترکيب کنيم ٬ ويک نتيجه فلسفي بگيريم ٬ بطور مثال  تقارن رعد و برق  بحث ومسله  علمي است اما بين آنها رابطه علت معلول وجود دارد٬ علت و معلول يک گزاره فلسفي است ٬  بعضي ها بدين باورند که با فلسفه علم ميشود مفاهيم و گزاره هاي علمي را تحليل و توضيح نمود٬ چون روش علم ٬ تجر به و مشاهده است اما نه تجربه هاي شخصي و در وني مانند عرفا ٬ بلکه تجربه هاي تکرار پذير و دايمي ٬ مسايل  که يک بار  اتفاق ميافتد ويا تکرار شدني نيست بيرون از حدود کاوشهاي علمي قرار دارد ٬ از نظر فلسفه علم ٬ علمي بودن وژيژه گي هاي معين خود را  دارد ٬ که اگر آن ويژه گي درگزاره هاي علمي  ديده نشود  از اعتبار علمي بودن ساقط ميشوند ٬ مثلاً گزاره هاي علمي ٬ قابليت پيش بيني مشروط را داشته باشد ٬ قوانين علمي  بايد ابطال پذير باشند ٬ ابطال پذيري بدين معني نسيت که تمام قوانين علمي روزي باطل ميشوند بلکه  اگر تجربه را سامان دهيم که قانون علمي را نقض کند آن قانون   باطل ميشود ٬ چون  ابطال بذيري معادل تجربه پذيريست ٬ وتجربه است که صدق و بطلان يک قانون علمي را تضمين ميکند ٬ دگر اينکه  قوانين علمي نسبت به جهان خارج و جهت پديده ها بي تفاوت نيستند ٬ وقتي  يک طبيب به مريض اش  ميگويد که نسبت مريضي که دارد يک ماه  بعد خواهد  مرد ٬ اگر مريض زنده بماند ٬ تمام مباني که داکتر به اساس آن پيش بيني کرده بود باطل ميشود ٬ اما مفاهيم ميتافزيکي از جمله مفاهيم ابطال ناپذيرند  اگر بگويم هروقت عجل آمد ميميريم ٬  حالا اگر انسان ٬ يک سال  ويا صد سال زندگي کند ٬  اين جمله ابطال ناپذير است ٬چون گزاره هاي متيتافزيکي غيرتجربي بوده اصطکاک با جهت حوادث وتغيرات زندگي ندارد ٬  و نه  قابليت پيشبيني  را را دارد ٬ پس  علمي  هم بوده  نميتواند ٬ از سوي ديگر فلسفه علم ميگويد ٬  قوانين علمي  بايد وقوع بعضي حوادث را در جهان ناممکن اعلان کند ٬ هرقدر قوانين بيشتر منع کند بيشتر علمي است قانون انعکاس نور ميگويد نوريکه به يک  سطح صيقلي به زاويه 40 درجه بتابد محال است به زاويه 20 درجه منعکس شود ٬ خلاصه اينکه٬  فلسفه علم  مخرطي  از منطق و ميتودولوژي  است ٬ و هيچ نوع ترادف با  فلسفه بعنوان  ميتافزيک ويا فلسفه ميتافزيکي ندارد ٬ و به گفته  وايتهد ٬ فلسفه علم ٬ عبارت از  رابطه بين انديشه هايست که مبتني بر واقعيت ها شکل گرفته و  ارتباطات  هنجارمند  با هم دارند٠
موخذ : کتاب علم چيست فلسفه چيست ٬ داکتر سروش  


 

اخبار روز

04 قوس 1399

BBC ‮فارسی - صفحه افغانستان BBC ‮فارسی - صفحه افغانستان

کتاب ها